Xây dựng văn hóa trong quá trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam

Thắng lợi của cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa (XHCN) Tháng Mười Nga năm 1917 đã đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội (CNXH) hiện thực trên thế giới. Từ một nước, CNXH hiện thực đã phát triển thành một hệ thống, với những thành tựu to lớn và tính ưu việt nổi bật. Tuy nhiên, sự sụp đổ của Liên Xô và các nước Đông Âu vào thập kỷ cuối thế kỷ XX đã làm cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tế lâm vào giai đoạn khủng hoảng, tạm thời thoái trào.

Lợi dụng vấn đề này, các thế lực thù địch, phản động và chủ nghĩa cơ hội – xét lại ra sức công kích, xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lênin, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, con đường đi lên CNXH ở Việt Nam và cho rằng: “Đi theo chủ nghĩa tư bản, Việt Nam mới giàu có và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại hiện nay”. Để đấu tranh vạch trần bản chất phản động, sự thiển cận về chính trị, lý luận của quan điểm trên, cần phải nắm vững những vấn đề có tính nguyên tắc dưới đây:

Vấn đề thứ nhất, một mặt, cần có sự đánh giá khách quan về vai trò to lớn của chủ nghĩa tư bản (CNTB) trong lịch sử khi đã thực hiện được những bước nhảy chưa từng có về lực lượng sản xuất. Ngay trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” (1848), C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”(1). Ngày nay, do sử dụng có hiệu quả các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, sự phát triển của lực lượng sản xuất đã làm cho của cải trong xã hội có sự gia tăng nhanh chóng. Mặt khác, cần phải thấy rằng, CNTB vẫn được xây dựng trên nền tảng chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất nên sự giàu có đó luôn thuộc về thiểu số giai cấp tư sản thống trị, bóc lột, đại đa số công nhân, nhân dân lao động luôn bị đẩy vào cảnh thất nghiệp, nghèo đói và ngày càng bần cùng hóa. Nhiều ông chủ tư sản đang nắm giữ khối tài sản vài chục tỷ đô la – nhiều hơn tài sản của một quốc gia nghèo. Theo báo cáo mới nhất của tổ chức Oxfam International (Liên minh quốc tế của 17 tổ chức làm việc tại 94 quốc gia trên toàn thế giới để tìm giải pháp lâu dài cho nghèo đói và bất công), trong danh sách 50 người giàu nhất thế giới, có 29 người đến từ Hoa Kỳ. Ước tính 1% người giàu nhất thế giới hiện đang nắm giữ số tài sản nhiều hơn 99% số người còn lại. Tại Mỹ, nhóm 1% này cũng đang kiểm soát 42% tài sản trong nước.

Việc nhiều công nhân và người lao động ở các nước tư bản hiện nay đang sở hữu một lượng cổ phần, cổ phiếu nhất định và có cuộc sống vật chất tương đối đầy đủ không phải do sự hảo tâm của giai cấp tư sản, càng không phải CNTB đã thay đổi về bản chất như nhiều người lầm tưởng, mà đó là sự điều chỉnh, thích nghi của CNTB để kéo dài sự tồn tại và phát triển. Hiện nay, khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng ở các nước tư bản và giữa các nước tư bản phát triển với các nước đang phát triển. Hậu quả của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại và các chính sách tư nhân hóa, bãi bỏ hoặc cắt giảm phúc lợi xã hội,… đang đẩy hàng triệu người lao động lâm vào cảnh mất việc làm. Ở Mỹ – đất nước được xem là giàu có nhất thế giới hiện nay cũng có tới 10% người thất nghiệp và 12% người dân sống trong cảnh nghèo đói.

Bên cạnh đó, sự tranh giành quyền lực giữa các thế lực đế quốc nhằm kiểm soát nguồn tài nguyên để thu lợi nhuận ngày càng cao dẫn đến các cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang và nảy sinh các tệ nạn xã hội. Vũ khí hạt nhân được sản xuất hàng loạt và đang nằm trong tay giai cấp tư sản luôn thường trực nguy cơ hủy diệt sự sống trên trái đất. Trong CNTB, mọi thứ đều trở thành hàng hóa và bị quy thành tiền bạc, chủ nghĩa cá nhân, thói ích kỷ, sự tham lam và lối sống thực dụng, đề cao đồng tiền, làm yếu đi các quan hệ cơ bản giữa con người với con người trong gia đình và xã hội. Chủ nghĩa tư bản còn là nguyên nhân gây ra sự ô nhiễm môi trường, phá vỡ sự cân bằng của tự nhiên và đe dọa đến sự sống của hàng tỉ người trên hành tinh này.

Như vậy, cùng với những quan điểm khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và bằng chính thực tiễn sự vận động, phát triển của CNTB trong những thập kỷ qua đã giúp chúng ta nhìn nhận, đánh giá khách quan, toàn diện, sâu sắc hơn về bản chất của chế độ xã hội và nguồn của cải khổng lồ trong xã hội tư bản. Điều đó cho thấy, đi theo con đường CNTB, Việt Nam không thể có được sự giàu có và nền độc lập, tư do thực sự cho mọi người dân trong xã hội.

Vấn đề thứ hai, đưa đất nước đi theo CNTB cũng không phù hợp với xu thế phát triển của thời đại do cuộc Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga năm 1917 đã mang lại – thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH và chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi toàn thế giới. Do vậy, nếu chỉ coi sự sụp đổ của mô hình XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu là bằng chứng để thừa nhận thời đại hiện nay là của CNTB thì đó là một cách nhìn thiển cận, thiếu kiến thức lịch sử và khoa học về thời đại. Vì quá trình ra đời, phát triển và thay thế thời đại này bằng một thời đại khác phải trải qua một chặng đường lâu dài, quanh co, phức tạp, chứa đựng cả bước tiến mạnh mẽ và cả sự tụt lùi, đổ vỡ.

Hiện nay, CNXH hiện thực mặc dù đang gặp nhiều khó khăn, nhưng xu thế phát triển tất yếu của thời đại từ CNTB lên CNXH vẫn luôn tỏ rõ trong thực tế. Chủ nghĩa xã hội hiện thực vẫn tồn tại ở một số nước và khẳng định sức sống mãnh liệt, triển vọng phát triển. Những tư tưởng về một xã hội công bằng, bình đẳng vẫn tiếp tục thẩm thấu trong nhận thức và biến thành hành động cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên thế giới. Các định hướng về giải phóng lực lượng sản xuất, xóa bỏ áp bức, bóc lột, bất công, sự phân hóa giàu nghèo,… để hướng tới một xã hội văn minh, giàu mạnh vẫn là những giá trị cơ bản, phù hợp với tình cảm, nguyện vọng và lợi ích của đại đa số nhân dân lao động. Đảng ta đã chỉ rõ: “Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ những bài học thành công và thất bại cũng như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới. Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”(5). Những nguyên nhân, kinh nghiệm rút ra từ thất bại và cuộc khủng hoảng trong nửa cuối thế kỷ qua sẽ là bài học quý báu để CNXH hiện thực tiếp tục cải cách, đổi mới và phát triển ngày càng mạnh mẽ, vững chắc hơn.

Để không rơi vào trạng thái mơ hồ, bếp bênh về tư tưởng, lý luận và đấu tranh có hiệu quả với các quan điểm phản động, sai trái của các thế lực thù địch về những vấn đề trên, cần phải nắm vững một số nội dung cơ bản sau:

Một là, phải luôn nắm vững quan điểm cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin về lý luận hình thái kinh tế – xã hội.

Trên cơ sở quan niệm duy vật về lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đưa ra những luận điểm khoa học: “Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế – xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên”(3). C.Mác đã chỉ ra những quy luật khách quan, quy định sự vận động, phát triển của xã hội loài người đó là quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng và biểu hiện về mặt xã hội là quy luật đấu tranh giữa các giai cấp. Lý luận hình thái kinh tế – xã hội còn là cơ sở khoa học nhất để phân chia thời đại. Thực tiễn sự phát triển của loài người từ trước đến nay đã chứng minh học thuyết hình thái kinh tế – xã hội của C.Mác là đúng đắn, cách mạng và khoa học nhất. Bởi vậy, ngay trước thềm thế kỷ XXI, C.Mác đã được khán giả truyền hình BBC của Anh bầu chọn là nhà tư tưởng vĩ đại nhất của nhân loại trong 1000 năm qua.

Vận dụng quy luật lịch sử vào nghiên cứu xã hội tư bản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ quá trình ra đời, phát triển và tất yếu diệt vong của CNTB. “Sự sụp đổ của giai cấp tư sản và thắng lợi của giai cấp vô sản đều là tất yếu như nhau”(2). Song, cần phải hiểu rằng, quy luật xã hội được thực hiện thông qua hành động tự giác của con người. Do vậy, sự sụp đổ của giai cấp tư sản và thắng lợi của giai cấp vô sản sớm hay muộn, phạm vi rộng hay hẹp còn phụ thuộc vào sự chín muồi của các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan, trước hết là vai trò của các Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân trên thế giới.

Hai là, tiếp tục khẳng định đi lên chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn duy nhất đúng của cách mạng Việt Nam.

Lịch sử cách mạng Việt Nam đã giải quyết vấn đề này, cách nay gần tròn một thế kỷ, khi đứng trước cuộc khủng hoảng, bế tắc về đường lối cứu nước và giải phóng dân tộc, Nguyễn Tất Thành – Hồ Chí Minh đã ra đi tìm đường cứu nước và đến với chủ nghĩa Mác – Lênin. Người đã tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc đúng đắn là con đường cách mạng vô sản. Sau đó đã trở thành sự lựa chọn của toàn thể dân tộc khi mọi người dân Việt Nam được giác ngộ đã đoàn kết lại, tự nguyện đi theo Đảng để đấu tranh giành được độc lập, tự do cho dân tộc, đưa đất nước phát triển theo con đường XHCN.

Là một dân tộc từng phải chịu đựng bao nỗi khổ đau, mất mát mà chủ nghĩa đế quốc gây ra, vì vậy nguyện vọng của nhân dân ta không bao giờ chấp nhận đi theo con đường CNTB. Hơn nữa, chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra, trong thời đại ngày nay, sự phát triển của đất nước không nhất thiết phải diễn ra một cách tuần tự, mà nó còn chứa đựng cả loại hình quá độ từ những nước chậm phát triển có thể bỏ qua chế độ TBCN để tiến thẳng lên CNXH. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (2011), Đảng ta đã khẳng định: ”Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử”(4).

Ba là, những thành tựu trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN đã khẳng định con đường đi lên CNXH là hoàn toàn đúng đắn.

Việc giành độc lập, tự do cho dân tộc và xây dựng một nước Việt Nam theo mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” luôn là khát vọng và hành động cách mạng của mọi người dân Việt Nam trong nhiều thế kỷ qua. Kể từ khi Đảng ra đời và lãnh đạo cách mạng đến nay, những khát vọng ấy đã từng bước được hiện thực hóa trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Qua hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Thực tiễn đó chính là minh chứng thuyết phục nhất để khẳng định “con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta là phù hợp với thực tiễn của Việt Nam và xu thế phát triển của lịch sử”(6).

Tuy nhiên, với thái độ khách quan, chúng ta cũng phải thừa nhận rằng, hiện nay, vẫn còn một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, hối lộ, làm giàu bất chính, thu vén cho gia đình, dòng họ, địa phương,… Trong khi đó, đời sống vật chất, tinh thần của một bộ phận nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn. Nếu không khắc phục kịp thời, triệt để các vấn đề đó thì tất yếu sẽ dẫn đến nhiều cách nhìn lệch lạc, tiêu cực, thiếu thiện chí về con đường đi lên CNXH của đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Chủ nghĩa xã hội chỉ có thể xây dựng được với sự giác ngộ đầy đủ và lao động sáng tạo của hàng chục triệu người”(7). Xây dựng CNXH là sự nghiệp mới mẻ, lâu dài, khó khăn và phức tạp, nhất là với một đất nước có điểm xuất phát thấp, phải chịu hậu quả nặng nề của nhiều cuộc chiến tranh và sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch. Do vậy, đòi hỏi Đảng, Nhà nước và nhân dân ta vừa làm, vừa phải học hỏi, tăng cường tổng kết thực tiễn, tích cực nghiên cứu, phát triển lý luận để có được cách nhìn đầy đủ và rõ hơn về CNXH. Trên cơ sở đó, xác định hình thức, bước đi và cách làm sát với thực tiễn cách mạng Việt Nam; đồng thời, kiên quyết đấu tranh khắc phục mọi trở lực, nhất là những nhận thức lệch lạc, tiêu cực và hành động chống phá của các thế lực thù địch, đưa đất nước phát triển vững chắc trên con đường XHCN./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1), (2)  C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 603, 613.

(3). C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 23, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. 21.

(4) (5) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 24, 64 – 65.

(6) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2016, tr. 66.

(7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2011, tr. 93.

Tác giả: TS Vũ Đình Đắc, Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh – Trường Đại học Chính trị.