VẤN ĐỀ PHÁT HUY DÂN CHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

VẤN ĐỀ PHÁT HUY DÂN CHỦ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

          Trong lịch sử, khái niệm dân chủ xuất hiện vào khoảng thế kỷ V- IV TCN ở Hy Lạp thời cổ đại, và được bắt nguồn từ thuật ngữ “demokratia” trong đó  “demos” có nghĩa là nhân dân và “kratos” có nghĩa là quyền lực. Do đó, dân chủ là khái niệm dùng để chỉ thể chế chính trị tồn tại ở một số thành bang của Hy Lạp mà trong đó quyền lực thuộc về nhân dân. Nhưng cho đến nay, khái niệm dân chủ vẫn còn nhiều quan niệm rất khác nhau. Các trào lưu triết học phi mácxít thường coi nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số và sự bình đẳng của công dân là đặc trưng cơ bản của dân chủ. Họ xem xét dân chủ tách rời với những điều kiện kinh tế - xã hội, vấn đề sở hữu về tư liệu sản xuất và với vấn đề giai cấp. Đó chỉ là những quan niệm mang tính chất hình thức về dân chủ, nhằm che đậy cho các mục đích chính trị ẩn náu trong các thế chế chính trị của giai cấp thống trị, bóc lột. Điển hình cho những quan điểm đó là Ferdinand Lassalle (1825 - 1864), ông cho rằng, dân chủ là sự nới lỏng, ban ơn của giai cấp tư sản cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động, là đồ trang sức của xã hội công dân.

          Đối lập với các quan niệm phi mácxít, triết học Mác - Lênin đã xuất phát từ con người và vì con người. Đồng thời, coi xã hội công dân, trước hết là các quan hệ kinh tế trong xã hội, đó là cơ sở, nguồn gốc của mọi quyết định của các thể chế quản lý. Từ đó, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, bất cứ một nền dân chủ nào với tính cách là một hình thức tổ chức chính trị của xã hội, xét đến cùng, đều do các quan hệ sản xuất trong một xã hội quyết định. Quan hệ sản xuất của xã hội như thế nào (tức là sở hữu tư liệu sản xuất là tư nhân hay toàn dân) thì tính chất dân chủ trong xã hội như thế ấ.

          Triếthọc mácxít khẳng định,dân chủ là mọi công dân đều có quyền tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào những quyết định trong quá trình quản lý, điều hành xã hội của nhà nước và đều có quyền được hưởng lợi ích từ trong các quyết định đó một cách bình đẳng. Lênin nhấn mạnh, phát triển dân chủ một cách đầy đủ, nghĩa là làm cho toàn thể quần chúng nhân dân lao động tham gia thật sự, bình đẳng và thật sự rộng rãi vào mọi hoạt động của Nhà nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã đề cập đến bản chất của dân chủ một cách ngắn gọn, khái quát “dân chủ là dân làm chủ”.

          Bản chất của dân chủ chỉ được thực hiện ra một cách thật sự trong đời sống xã hội, khi được xây dựng trên nền tảng của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất. Do đó, nền dân chủ vô sản là nền dân chủ, chế độ dân chủ thật sự, cao nhất trong lịch sử loài người. Trong thể chế dân chủ xã hội chủ nghĩa, mọi công dân thực sự được làm chủ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị tới tư tưởng, văn hóa, khoa học, … Mọi công dân phân biệt giới tính, nòi giống, dân tộc, tôn giáo…, đều bình đẳng trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, đều có quyền tham gia vào các quyết định quản lý của nhà nước và đều được hưởng lợi ích một cách bình đẳng từ trong công việc quản lý đó.

          Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đã được Đảng Cộng sản Việt Nam nhận thức và đang tổ chức, xây dựng trong hiện thực ở nước ta. Việc tiến tới nhận thức đúng đắn và tổ chức xây dựng được nền dân chủ trong đời sống xã hội như hiện nay là cả một quá trình tìm tòi và khảo nghiệm công phu, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trước thời kỳ đổi mới, nền dân chủ mà chúng ta cố gắng xây dựng là nền dân chủ dựa trên cơ sở chế độ làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, chế độ làm chủ tập thể ấy đã không thể tạo ra các động lực thúc đẩy xã hộiphát triển mà ngược lại, nó trở thành những chướng ngại, cản trở đối với sự phát triển xã hội. Do đó, cần có sự đổi mới để xây dựng những nội dung dân chủ cho phù hợp hơn với các điều kiện thực tiễn của đất nước.

          Nền dân chủ thể hiện bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa,phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước ở nước ta hiện nay là kết quả củaquá trình Đảng đã nghiên cứumột cách toàn diện để kế thừacó phê phán, bổ sung, hoàn thiện, phát triển sáng tạo các tư tưởng về dân chủ đã tồn tại trong lịch sử, đặc biệt là di sản lý luận của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin và quá trình khảo nghiệm các mô hình dân chủ đang vận hành ở các nước trên thế giới. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đang hiện diện trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời kết hợp với thực tiễn cách mạng của nước ta. Cơ sở kinh tế cho việc xây dựng và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó kinh tế nhà nước với chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu giữ vai trò chủ đạo. Trong nền dân chủ ấy, mọi công dân Việt Nam đều bình đẳng và đều làm chủ về quyền lực chính trị và đều có quyền tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào các quyết định quản lý của nhà nước đối với tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đồng thời được hưởng các lợi ích như nhau từ các quyết định đó.

          Thực chất của việc không ngừng củng cố và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là làm cho các giá trị về dân chủ đã đạt được phát triển bền vững nhằm tạo ra động lực mạnh mẽ cho mục tiêu xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Để đạt được mục tiêu cơ bản đó, nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ, phải không ngừng “nâng cao ý thức về quyền và nghĩa vụ của công dân, năng lực làm chủ, tham gia quản lý xã hội của nhân dân. Có cơ chế cụ thể để nhân dân thực hiện trên thực tế quyền làm chủ trực tiếp. Thực hiện tốt hơn quy chế dân chủ ở cơ sở và pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn”. Cụ thể là: “Phát huy dân chủ ở tất cả các cấp, các ngành từ cơ quan lãnh đạo cao nhất đến cơ sở; thường xuyên củng cố, tăng cường, phát huy dân chủ trong đảng, coi đó là “hạt nhân” để thực hiện, thúc đẩy dân chủ trong toàn xã hội; quán triệt sâu sắc quan điểm lấy dân làm gốc, dân biết, dân làm, dân thực hiện, dân kiểm tra”. Thường xuyên đổi mới hệ thống chính trị nhằm tạo ra những điều kiện cơ bản và thiết thực để nâng cao, phát triển ngày càng hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.