VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

          Cùng với việc đổi mới các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, vấn đề đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là một trong những nội dung trọng yếu nhất của đổi mới chính trị trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Bởi, đây là lĩnh vực thuộc thiết chế của kiến trúc thượng tầng, là nơi sản sinh ra hệ tư tưởng chính trị và cũng là nơi tổ chức, lãnh đạo việc thực thi quyền lực chính trị của đất nước.

          Hệ thống chính trị ở nước ta do một đảng duy nhất lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng hệ tư tưởng chính trị cơ bản, đều đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động và đều thực hiện mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

          Hệ thống chính trị của nước ta được hình thành và phát triển trong điều kiện một nước nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ là chủ yếu để đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, trải qua các cuộc chiến tranh khốc liệt nhất lịch sử.

          Các tổ chức chính trị - xã hội đều do Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập, lãnh đạo. Các tổ chức đó đều có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với Đảng và Nhà nước, là cơ sở chính trị của Đảng và Nhà nước, cùng thực hiện nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân vì nhân dân.

          Những đặc điểm cơ bản ấy vừa quy định kết cấu tổ chức vận hành, các mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau vừa cho thấy những khó khăn, thách thức mà chúng ta phải giải quyết và đặt ra những yêu cầu đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị nhằm đáp ứng kịp thời với thực tiễn của đất nước hiện nay.

           Về mặt cơ cấu tổ chức, hệ thống chính trị ở nước hiện nay là hệ thống tổ chức hợp pháp, bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các hiệp hội khác như Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam. Trong hệ thống chính trị ở nước ta, mối quan hệ chính trị giữa các chủ thể được xác lập theo một cơ chế chủ đạo là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lí, nhân dân làm chủ.

          Hệ thống chính trị của nước ta được vận hành theo nguyên tắc: Quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với nhà nước và xã hội; tập trung dân chủ là nguyên tắc hoạt động chủ yếu; quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phân cấp, để cùng phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp vừa nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương, cơ sở; tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách.Với cơ cấu tổ chức và cơ chế, nguyên tắc vận hành đó, hệ thống chính trị của nước ta đã tỏ rõ tính ưu việt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, hoàn thành vẻ vang cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, đưa đất nước vượt qua khủng hoảng, khó khăn và thách thức để chuyển sang một giai đoạnphát triển mới, đạt được nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, hệ thống chính trị nước ta cũng bộc lộ những hạn chế, yếu kém, chưa thực hiện tốt cơ chế tổ chức thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước dẫn đến tình trạng chồng chéo, giảm hiệu lực, hiệu quả của quá trình thực thi quyền lực nhà nước; cơ chế Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lí, nhân dân làm chủ chưa được cụ thể hóa, chưa phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, phương thức và  phạm vi hoạt động của từng chủ thể trong hệ thống chính trị; chưa thực hiện đầy đủ và đúng đắn các nguyên tắc hoạt động của hệ thống chính trị; còn quan niệm giản đơn về sự thống nhất quyền lực nhà nước và sự phân công các cơ quan nhà nước trong việc thực thi quyền lực đó; các tổ chức chính trị - xã hội bị hành chính hóa, hoạt động kém hiệu quả. Những hạn chế và yếu kém của hệ thống chính trị đã được Đảng cộng sản Việt Nam chỉ ra trong Báo cáo Chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI. Để khắc phục những hạn chế, yếu kém và phát huy những thành tựu đã đạt được nhằm đáp ứng kịp thời với những nhu cầu đời sồng thực tiễn của đất nước, đòi hỏi hệ thống chính trị của nước ta phải có sự đổi mới toàn diện.

          Thực chất của đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế, nội dung, phương thức, năng lực hoạt động… , của các chủ thể và mối quan hệ giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả của việc thực thi các quyền lực chính trị của nhân dân trong việc quản lí, điều hành xã hội, tạo ra những động lực thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển đất nước. Để đạt được những mục tiêu cơ bản đó thì việc đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay phải đảm bảo một số yêu cầu, định hướng, nguyên tắc và phương châm cơ bản sau đây:

          Về yêu cầu là phải đáp ứng kịp thời và thiết thực với sự biến đổi trong đời sống xã hội và phải thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ hiên đại, đồng thời phải bám sát những xu hướng chính trị đương đại.

          Về những định hướng cơ bản trong sự đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là: xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng; nâng cao năng lực và cải cách thể chế, phương thức hoạt động của nhà nước, phát huy dân chủ, giữ vững kỉ luật, kỉ cương, tăng cường pháp chế, thực hiện tốt viêc xây dựng chỉnh đốn đảng nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sưc chiến đấu của Đảng; tiếp tục thực hiện cải tiến phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội khác.

           Về nguyên tắc của sự đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là luôn luôn kiên định mục tiêu và con đường xã hội chủ nghĩa, không chấp  nhận “đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập” gây rối loạn xã hội; tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, xây dựng nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, vừa ổn định chính trị vừa phát triển kinh tế - xã hội; quyết tâm, phòng chống quan liêu, tham nhũng.

          Về phương châm đổi mới hệ thống chính trị của nước ta là thực hiện đổi mới chính trị đồng thời với đổi mới kinh tế, trong đó coi phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt; tiến hành một cách thận trọng, có bước đi vững chắc; đảm bảo tính độc lập, sáng tạo và biết vận dụng kinh nghiệm của các nước đi trước, nhưng không rập khuôn máy móc theo một mô hình có sẵn nào đó.

          Trên cơ sở những yêu cầu, định hướng, nguyên tắc và phương châm cơ bản đó, việc đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta cần phải tiến hành một số nội dung cơ bản sau đây:

           Đối với hệ thống tổ chức Đảng, trong quá trình đổi mới phải luôn luôn giữ vững  nguyên tắc là kiên định chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kiên định vai trò lãnh đạo, vị thế cầm quyền của Đảng. Đồng thời, làm tốt công tác xây dựng Đảng, thường xuyên đổi mới nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ, trí tuệ của toàn Đảng và mỗi cán bộ, Đảng viên trước hết là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, kiên định đường lối đổi mới, chống giáo điều bảo thủ, trì trệ hoặc chủ quan duy ý chí, nóng vội, đổi mới vô nguyên tắc; phát huy truyền thống tốt đẹp, giữ vững bản chất cách mạng và khoa học của Đảng, xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thật sự trong sạch, vững mạnh, xây dựng, củng cố, kiện toàn các tổ chức Đảng từ trung ương đến cơ sở; thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế dân chủ ở cơ sở; đảm bảo sự đoàn kết thống nhất trong Đảng trên cơ sở phê và tự phê bình; thường xuyên chăm lo và thực hiện chiến lược công tác cán bộ, làm tốt quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán bộ thật sự có đức, có tài, có tâm phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân vào các vị trí công tác, kiên quyết chống tệ chạy chức, chạy quyền, vây cánh, bè phái trong Đảng; thường xuyên củng cố và tăng cường mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân, chống thói quan liêu, cửa quyền xa rời quần chúng, đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội khác…

          Đối với nhà nước, cần nâng cao nhận thức về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tiếp tục thực hiện đổi mới cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả của bộ máy nhà nước; tiếp tục phát huy dân chủ, giữ vững kỉ luật, kỉ cương, tăng cường pháp chế, quản lí xã hội bằng pháp luật, tuyên truyền, giáo dục nhân dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; xây dựng chiến lược quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng đội ngũ cán bộ công chức có năng lực, có đức, có tài, có tâm vào đúng các vị trí công tác cải cách hành chính, tích cực thực hành tiết kiệm, phòng ngừa và kiên quyết chống tham nhũng, bệnh quan liêu, thói hách dịch, cửa quyền; xây dựng phong cách làm việc khoa học, “làm việc vì dân” nhằm làm cho dân  tin, dân yêu mến và quý trọng.

          Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội khác, cần tiếp tục đổi mới cơ cấu tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động; thực hiện và giải quyết tốt mối quan hệ với tổ chức Đảng và Nhà nước; nâng cao năng lực tổ chức hoạt động nhằm vừa vận động được đông đảo quần chúng nhân dân tham gia vào công tác quản lí nhà nước, phản biện và chấp hành đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước vừa xây dựng được khối đoàn kết toàn dân, tạo ra các phong trào thi đua sôi nổi vì mục tiêu chung của toàn dân tộc.

          Như vậy, đổi mới hệ thống chính trị vừa đòi hỏi tất yếu khách quan của đất nước vừa là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn của sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Muốn đảm bảo thắng lợi của công cuộc đổi mới, cần thực hiện nó một cách đồng bộ, tổng thể từ trong Đảng đến Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội khác nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nhân dân thực sự và tích cực tham gia ngày càng đông đảo, có hiệu quả vào công việc quản lí của nhà nước và xã hội. Thông qua đó nâng cao vị thế làm chủ quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước của nhân dân trong quản lí và vận hành xã hội.